O Towarzystwie słów kilka...

Nasze Towarzystwo jest organizacją pozarządową, której misją jest ochrona dzikożyjących gatunków

roślin i zwierząt. Formalnie istniejemy od roku 1994, ale nasze początki sięgają pierwszej połowy lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Wówczas grupa ornitologów, pracujących i studiujących w ówczesnej Wyższej Szkole Rolniczo-Pedagogicznej w Siedlcach (obecnie Akademia Podlaska), zainicjowała kompleksowe zbieranie informacji na temat awifauny Niziny Mazowieckiej. Bardzo szybko nawiązaliśmy kontakty z ponad 200 osobami, które dostarczały dane o występowaniu nie tylko ptaków, ale i płazów, gadów i ssaków. Materiały te zostały zdeponowane w Regionalnej Kartotece Faunistycznej. Na początku lat dziewięćdziesiątych osoby koordynujące badania faunistyczne utworzyły Mazowieckie Towarzystwo Ochrony Fauny. Od początku roku 2002 w Towarzystwie funkcjonuje Sekcja Botaniczna, która postawiła sobie za cel monitoring i ochronę rzadkich gatunków roślin na Nizinie Mazowieckiej. Dnia 8 marca 2003 r. odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków na którym została podjęta decyzja o zmianie nazwy Towarzystwa. Nowa, obowiązująca już nazwa brzmi: Towarzystwo Przyrodnicze “Bocian”. Siłą Towarzystwa są nasi członkowie i współpracownicy. Oni realizują wiele projektów, które dotyczą ochrony przyrody. Koordynatorami większości przedsięwzięć są stali pracownicy Towarzystwa. Fundusze na realizację projektów pochodzą z dotacji (przyznawanych przez fundacje finansujące ochronę przyrody), darowizn oraz składek członkowskich.

Dlaczego ginie dzika przyroda?

Głównym powodem zanikania wielu gatunków roślin i zwierząt jest działalność człowieka. Najważniejszym czynnikiem jednak nie jest bezpośrednie oddziaływanie na zwierzęta czy rośliny (kłusownictwo, wybieranie jaj i piskląt ptasich, płoszenie zwierząt, zrywanie roślin), a nawet nie zatrucie środowiska. Najistotniejszym powodem wymierania w Polsce (i nie tylko) wielu gatunków jest niszczenie środowisk. Bardzo zagrożone są np. rośliny i zwierzęta zawiązane z terenami podmokłymi (bagnami, torfowiskami, olsami). Przyczyną takiego stanu są prowadzone w sposób nieprzemyślany melioracje, które doprowadziły do obniżenia poziomu wód gruntowych, praktycznie nie dając nic w zamian. Pamiętajmy jednak, że w porównaniu z większością państw Europy zachodniej stan polskiej przyrody jest bardzo dobry. Czy możemy sobie wyobrazić spacer śródpolną drogą bez śpiewu skowronka? Prawda, że trudno? Tymczasem w wielu miejscach naszego kontynentu należy on już do rzadkości! Naszym obowiązkiem jest zachowanie jak największego bogactwa przyrodniczego dla przyszłych pokoleń. Efekty działalności zarówno Towarzystwa Przyrodniczego “Bocian” jak i wielu innych organizacji pokazują, że możliwe jest ratowanie dzikiej przyrody. Zachęcamy do zapoznania się z działalnością naszego stowarzyszenia.

Co już zrobiliśmy?

W latach 1994-2005 realizowaliśmy wiele projektów, dotyczących najczęściej wybranych gatunków (lub grup gatunków) zwierząt. Opracowaliśmy przebieg granic stref ochronnych wokół stanowisk kraski, cietrzewia, bociana czarnego, bielika, orlika krzykliwego. W ustanowionych strefach kontrolowane jest przestrzeganie obowiązujących w nich przepisów. W ramach ogólnopolskiego projektu koordynowanego przez Komitet Ochrony Orłów prowadzony jest również monitoring, czyli śledzenie zmian liczebności oraz efektywności lęgów najrzadszych gatunków ptaków drapieżnych. Pod naszą szczególną opieką znajduje się bocian biały, nie tylko ze względu na to, że wykorzystaliśmy jego wizerunek w logo Towarzystwa. Co czwarta para bocianów gniazduje w Polsce, zatem od losu polskich bocianów zależy los całego gatunku! Każdego roku przeprowadzamy inwentaryzację gniazd w kolejnych powiatach w celu oceny zagrożenia poszczególnych stanowisk. Następnie we współpracy z samorządami lokalnymi i ludnością prowadzone są prace polegające na przenoszeniu gniazd stwarzających zagrożenie (umieszczonych na martwych drzewach, dachach budynków czy liniach energetycznych), budowaniu platform gniazdowych czy przycinaniu gałęzi na drzewach z gniazdami. Wiele uwagi poświęcamy nietoperzom. W ramach ogólnopolskiego projektu ochrony tych ssaków, realizowanego przez organizacje będące stronami Porozumienia dla Ochrony Nietoperzy, prowadzimy monitoring liczebności nietoperzy zimujących w Polsce, przygotowujemy i wdrażamy plany ochrony najważniejszych kryjówek tych zwierząt, wieszamy budki dla nietoperzy. prowadzimy także inwentaryzacje tych ssaków na różnych terenach. Kolejną grupą zwierząt, którą objęliśmy działaniami ochronnymi, są sowy. Wiele ich gatunków cierpi na brak dogodnych miejsc do zakładania gniazd, czemu staramy się zaradzić wieszając sztuczne gniazda dla uszatki (gniazdującej najczęściej w starych gniazdach sroki lub wrony) oraz budki lęgowe dla płomykówki. Ten ostatni gatunek gniazduje przede wszystkim na wieżach i strychach kościołów, dlatego w projekcie jego ochrony skoncentrowaliśmy się na obiektach sakralnych. Pod naszym kierunkiem projekt ten prowadzony jest na coraz większym terenie i przy udziale wielu organizacji – obecnie objętych nim jest około 25% kościołów w Polsce.

Czy nasze działania przyniosły jakieś korzyści przyrodzie

Aby wywrzeć rzeczywisty efekt na przyrodę, działania ochronne muszą być prowadzone systematycznie przez szereg lat. Jednak pierwsze efekty są już widoczne. Na ogromny wzrost liczebności ptaków drapieżnych w Polsce duży wpływ miał ogólnopolski projekt ich ochrony. W ciągu ostatnich kilkunastu lat liczebność bielika (naszego największego ptasiego drapieżnika) wzrosła z ok. 150 par lęgowych w latach 70-tych do ok. 500 par obecnie. Pojawił się on także na Mazowszu – pierwsze gniazdo odnaleźliśmy w roku 1998, a obecnie gniazduje już co najmniej 18 par. Dzięki działalności członków naszego Towarzystwa na Nizinie Mazowieckiej zostało zabezpieczonych około 1000 gniazd bociana białego z 6000 tysięcy znajdujących się na tym terenie. Prace przy gniazdach są nadal prowadzone, a naszym celem jest zabezpieczenie wszystkich zagrożonych stanowisk w tym regionie. Równolegle w ramach naszej działalności pomagamy poszkodowanym, dzikim zwierzętom. Przyczyniliśmy się m.in. do wyleczenia kilkunastu bocianów białych, sów, ptaków drapieżnych oraz kilkudziesięciu nietoperzy. Sporządziliśmy dokumentacje dla prawie 150 stref ochronnych, zlokalizowanych przy stanowiskach rzadkich gatunków ptaków (cietrzewia, kraski, bociana czarnego, bielika, orlika krzykliwego, kani czarnej).

Marek Kowalski