Płomykówka

Płomykówka. Fot. Ireneusz Kaługa

Płomykówka. Fot. Ireneusz Kaługa

Płomykówka jest jednym z 9 lęgowych gatunków sów występujących na terenie naszego kraju. Występuje w całym kraju za wyjątkiem wysokich gór, lecz w wielu okolicach jest ptakiem bardzo nielicznym i ginącym. Pierwotnie zasiedlała skały (tak jest do dzisiaj w północnej Afryce), ale obecnie większość par gniazduje w budynkach. W Polsce płomykówka gniazduje w obiektach sakralnych, w budynkach gospodarczych, w otworach i kominach wentylacyjnych bloków, a także w tak nietypowych miejscach jak gołębniki, transformatory, a nawet grobowce. Płomykówka jest gatunkiem o wybitnie nocnej aktywności. Znamienny jest jej głos – przypomina chrapanie, sapanie lub rzężenie. Oprócz głosu bardzo charakterystyczny jest wygląd tej sowy. Jest ona wielkości gołębia, chociaż odstające pióra sprawiają wrażenie, jakby była zdecydowanie większa. Spód ciała jest rudy, a oczy i dziób otacza sercowata szlara. Wierzch ciała jest stalowo-rudy, zawsze plamkowany czarnymi lub czarno-białymi kropkami tzw. “płomykami” (stąd nazwa). Gdy patrzymy na płomykówkę rzucają się w oczy bardzo długie (jak na sowę) nogi zakończone szponami. Skrzydła są stosunkowo długie i spiczaste, o rozpiętości około 90 cm.

Para ptaków przystępuje do rozrodu od kwietnia do września, co jest uzależnione dostępnością i obfitością pokarmu. Niekiedy ptaki gniazdują dwa, a sporadycznie nawet trzy razy w roku. Podobnie jak inne sowy, płomykówka nie buduje gniazda. Jaja składa w ciemnych zakamarkach budynków (na belkach, w załomach muru) bez posłania - najczęściej na spróchniałym drewnie, śmieciach lub własnych wypluwkach. W latach wysokiej liczebności nornika zwyczajnego lub myszy domowej liczba jaj może sięgać nawet kilkunastu, jednak zwykle samica składa od 3 do 7 białych, okrągłych jaj. Po 30-34 dniach wysiadywania (głównie przez samicę) wykluwają się młode, które przebywają w gnieździe 7-8 tygodni.

 

todo

Pisklęta płomykówki pokryte są białych puchem. Fot. Dominik Krupiński

 
Płomykówka jest związana z obszarami bezleśnymi lub słabozalesionymi. Niezbędnym elementem jej areału są osiedla ludzkie (w budynkach zakłada gniazda) oraz obszary rolnicze, gdzie najczęściej poluje. Skład pokarmu sów określamy analizując ich wypluwki, które zawierają nie strawione części ofiar. Mają one postać kulki i są zwracane przez dziób. Na podstawie oznaczalnych resztek ofiar (najczęściej czaszek) stwierdzono, że głównym pokarmem płomykówki są drobne ssaki. Najczęściej odławiane gatunki to: nornik zwyczajny, mysz domowa i ryjówka aksamitna. Wśród pozostałych ofiar spotyka się drobne ptaki (najczęściej wróble), płazy oraz nietoperze. Wskazuje to, że płomykówka poluje na terenach otwartych, porośniętych niską roślinnością (pastwiska, łąki, pola uprawne), często w pobliżu zabudowy lub między budynkami.
 

Na spadek liczebności płomykówki wpływa przede wszystkim niszczenie miejsc lęgowych (remonty poddaszy, zatykanie otworów wlotowych). Jest to gatunek sowy o wybitnie nocnej aktywności, co wiąże się z niską jej wykrywalnością. Wielu właścicieli budynków, w których gniazduje płomykówka, nie wie o jej obecności. Z braku optymalnych miejsc lęgowych płomykówki zasiedlają budynki, w których są silnie narażone na drapieżnictwo ze strony kotów i kun. Ponadto wpływ na jej liczebność gatunku mają także: intensyfikacja rolnictwa (zmniejszanie się powierzchni i fragmentacja łąk i pastwisk), urbanizacja i rozwój trakcji komunikacyjnych, kolizje z samochodami.

 

todo

W latach "mysich" płomykówka może wykarmić nawet 8 piskląt. Fot. Dominik Krupiński

 
Płomykówka oraz inne gatunki sów są doskonałymi regulatorami liczebności szkodliwych gatunków gryzoni. Jak już wspomniano najczęściej chwytanymi przez te sowy ofiarami są: nornik zwyczajny oraz mysz polna – gatunki wyrządzające szkody w uprawach polowych. Z uwagi na gnieżdżenie się i polowanie płomykówki w pobliżu siedzib ludzkich, szkodniki są wyłapywane w pobliżu budynków gospodarskich. Spadek liczebności płomykówki odnotowuje się w większości krajów europejskich. Liczebność populacji polskiej jest szacowana na około 3000 par. Brak jest danych dotyczących zmian liczebności tego gatunku zebranych na reprezentatywnych powierzchniach, ale prawdopodobnie liczebność płomykówki w Polsce maleje. Nasze obserwacje poczynione w kościołach na Mazowszu wskazują, że przynajmniej w tych kryjówkach jej liczebność spadła o około 40% w ciągu ostatnich 10 lat.