Ochrona

Zalecenia ochronne

Na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dziennik Ustaw R.P. Nr 220 z 2004 r., poz. 2237) jerzyk, podobnie jak większość innych żyjących w naszym kraju ptaków, jest gatunkiem podlegającym ścisłej ochronie. Także przepisy dotyczące ochrony środowiska - patrz np. art. 75 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 129 z 2006 r., poz. 902, z późniejszymi zmianami), nakazują dbałość o ochronę przyrody, której jerzyk i inne ptaki są istotną częścią. Przy okazji ochrony jerzyka możemy zabezpieczyć miejsca lęgowe innych gatunków, np. wróbla, kawki, szpaka, nietoperzy czy nawet pustułki, płomykówki i pójdźki.
 
Problemy pojawiające się w trakcie termomodernizacji budynków spowodowały, że organizacje zajmujące się ochroną ptaków kilkakrotnie prosiły Ministerstwo Środowiska o wykładnie różnych przepisów. Zaczęło się od prostego zapytania, czy stropodachy budynków mieszkalnych mogą być uznane za siedlisko jerzyka - siedlisko w rozumieniu Ustawu o Ochronie Przyrody. Otrzymaliśmy odpowiedź, która wyraźnie mówi, że skoro stropodachy wysokich budynków są podstawowym siedliskiem jerzyka w Polsce, zamykanie otworów prowadzących na stropodach można uznać za niszczenie siedlisk jerzyka. Podsumowując - jeżeli jerzyki gniazdowały w budynku przed termomodernizacją, powinny mieć możliwość gniazdowania także po zakończeniu prac ociepleniowych.
 
Niestety - pojawiły się głosy, że skoro można uznać, to znaczy, że nie trzeba...Drążyliśmy zatem temat dalej i Małopolskie Towarzystwo Ornitoligiczne uzyskało wykładnię, iż, zgodnie z prawem, nie można zamykać otworów na stropodach nawet wtedy, kiedy jerzyków nie ma w Europie, aby w kolejnym roku móc przeprowadzić prace termomodernizacyjne wiosną i latem. Ponieważ jest to zniszczenie siedliska jerzyka, należy mieć zgodę Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. Następnie zostało wysłane z Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska do wszystkich dyrekcji regionalnych pismo,  w którym wyjaśniono ostatnie wątpliwości:
 
- jeżeli prace termomodernizacyjne powodują płoszenie jerzyków, wymagana jest na to zgoda GDOŚ;
- przed rozpoczęciem prac powinna zostać wykonana inwentaryzacja przyrodnicza, która wyjaśni, czy w budynku gniazdują lub ukrywają się ptaki objęte ochroną;
- jeżeli zniszczenie schronień jerzyka jest konieczne, należy uzyskać stosowną zgodę RDOŚ oraz  zapewnić temu gatunkowi zastępcze miejsca lęgowe;
- za niszczenie siedlisk jerzyków uznano także zakładanie kratek w otworach wentylacyjnych prowadzących na stropodach, gdyż uniemożliwia to ptakom powrót do miejsc lęgowych, z których korzystały w poprzednich latach;
- jeżeli zakładanie kratek jest niezbędne, powinny być przez inwestora zainstalowane budki lęgowe.;
- wykończone drożne otwory prowadzące na stropodach powinny zachować chropowate krawędzie, umożliwiające jerzykom wlatywanie do nich.
 
 
Chcąc pomóc jerzykom, których z roku na rok jest coraz mniej, postarajmy się spełnić kilka kluczowych warunków:
  • Pamiętajmy, że nie wolno prowadzić prac budowlanych, także tynkarskich, w otoczeniu zajętych przez ptaki gniazd znajdujących się w budynkach w okresie lęgowym, czyli od początku marca do końca sierpnia. Dotyczy to nie tylko jerzyków, lecz także innych chronionych prawem gatunków (np. wróbla, kawki, jaskółek oknówek i gołębia miejskiego). Niszczenie gniazd i siedlisk tych gatunków, jak również płoszenie ptaków, zagrożone jest karą grzywny lub aresztu – patrz art. 127 pkt. 2 lit. e ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 92 z 2004 r., poz. 880, z późniejszymi zmianami).
  • Przed przystąpieniem do remontu elewacji należy sprawdzić czy nie gnieżdżą się tam ptaki, najlepiej zrobić to już w sezonie lęgowym na rok przed planowanymi pracami.
  • Jeżeli stwierdzimy obecność ptaków, a podczas prowadzenia prac zostaną zniszczone ich siedliska (np. zlikwidujemy wloty na stropodach czy usuniemy szczeliny w ścianach), wówczas należy zwrócić się do odpowiedniego Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska o wydanie zgody na zniszczenie siedlisk ptaków chronionych.
  • Nie zatykajmy otworów do stropodachów, które są jedyną drogą do gniazd.
  • Rurki wkładane do otworów powinny być chropowate od wewnątrz, aby ptaki mogłe się w nich przemieszczać. Najlepsze są ceramiczne, ewentualnie plastikowe, pokryte wewnątrz chropowantą substancją (np. otynkowane).
  • W elementach, które zasłaniają dotychczasowe miejsca gnieżdżenia się jerzyków wytnijmy otwór o wymiarach 6,5×3,5 cm (nie zmieni to ogólnego wyglądu elewacji, za to pozwoli ptakom swobodnie przystępować do lęgów).
  • W ramach rekompensaty za utracone miejsca gniazdowania rozwieśmy skrzynki lęgowe specjalnie skonstruowane dla jerzyków tam gdzie wcześniej gnieździły się te ptaki.
  • Zgłoś do Polskiej Kartoteki Przyrodniczej znane Ci kolonie lęgowe jerzyków, pozwoli to nam objąć je skuteczniejszą ochroną!

todo

Planowany do likwidacji otwór, ładnie zasłonięty przez deskę z otworem (zdjęcie lewe) oraz rząd budek (zdjęcie prawe). Fot. Adam Tarłowski