O bocianie

Bocian czarny (nazywany również hajstrą) Ciconia nigra jest bliskim krewnym powszechnie znanego bociana białego Ciconia ciconia. Należy do rodziny bocianowatych Ciconiidae i rzędu brodzących Ciconiiformes. Osiąga około 80 - 90 cm długości, 200 cm rozpiętości skrzydeł i 2,5 do 4,5 kg masy ciała. Zasiedla Europę i Azję od Atlantyku po Pacyfik, w pasie pomiędzy 30 a 61 stopniem szerokości geograficznej północnej. Izolowana populacja zamieszkuje też Afrykę Południową

todo

Dorosły bocian czarny (po lewej) fot. K. Laskowicz oraz pisklę (po prawej) fot. T. Sołtaniuk, A. Tarłowski

Europejskie bociany czarne zimują w Afryce na południe od Sahary, populacje azjatyckie - w Azji Południowej i Południowo-Wszchodniej. Przylot na lęgowiska przypada na przełom marca i kwietnia. Odlot na koniec sierpnia i wrzesień. Do lęgów przystępuje w kwietniu lub maju. Wysiadywanie trwa około 35 dni. Młode przebywają w gnieździe 2 miesiące (około 60 dni) - opuszczają je na początku sierpnia. Zniesienie liczy od 3 do 5 jaj, z czego najczęściej wychowuje się 2 lub 3 młode.

todo

Ols (po lewej) - optymalne środowisko życia oraz śródleśne bagienko (po prawej) - żerowisko bociana czarnego fot. J. Paciorek

W przeciwieństwie do bociana białego, bocian czarny gnieździ się z dala od człowieka. Na nizinach typowym dla niego środowiskiem są rozległe, wilgotne lasy w pobliżu bagien lub zbiorników wodnych. Najchętniej wybiera podmokłe lasy olszowe (olsy), w których długo stagnuje woda. W przypadku braku optymalnych środowisk gnieździ się w grądach i innych lasach liściastych a nawet w borach. W ostatnich latach zanotowano przypadki gniazdowania w niewielkich lasach (50 – 60 ha), a nawet w śródpolnych zadrzewieniach. Zdarza się też gniazdowanie w niewielkiej odległości od ruchliwych dróg lub zabudowań. Gniazdo bociana czarnego ma ponad 1 m średnicy. Najczęściej umieszczane jest w dolnej części korony starego drzewa (dębu, sosny, olszy), na grubej, poziomej gałęzi lub w rozwidleniu pnia. Mimo, ze zasięg geograficzny bociana czarnego jest znacznie większy niż bociana białego, jego liczebność jest kilkadziesiąt razy mniejsza. Szacuje się, że w Europie (bez Rosji) gnieździ się około 6.000 par bocianów czarnych. Najliczniejsze populacje zasiedlają Białoruś, Łotwę i Polskę (po ponad 1.000 par). Po 200 do 400 par zamieszkuje Słowację, Litwę, Ukrainę, Chorwację, Czechy, Hiszpanię i Węgry. Pozostałe kraje europejskie zasiedla około 700 par. Dane dotyczące występowania bociana czarnego w Rosji i Turcji są bardzo nieprecyzyjne – od 1.000 do 10.000 par w Rosji i od 500 do 2.000 w Turcji.

W Polsce bocian czarny występuje na terenie całego kraju. Na przestrzeni ostatnich dwustu lat jego sytuacja ulegała bardzo silnym zmianom. Przez cały XIX i początek XX wieku trwał drastyczny spadek liczebności. Stan minimalny został osiągnięty w latach dwudziestych ubiegłego stulecia – 90 par w obecnych granicach Polski. W latach następnych następował systematyczny wzrost liczebności: 1930 r. – 283 pary, 1966 r. – 500 do 530 par, 1982 r. – 800 do 900 par. Obecnie uważa się, że stan krajowej populacji ustabilizował się. Aktualne szacunki mówią o 1.100 – 1.200 parach lęgowych w naszym kraju. Z tej liczby na Mazowszu gnieździ się około 80 par, na Północnym Podlasiu około 110, na Mazurach około 100, na Śląsku – 150 – 200, w Wielkopolsce około 100, a we Wschodnich Karpatach około 60 par.