Pustułka
Wygląd
Pustułka Falco tinnunculus jest niewielkim sokołem, zbliżonym wielkością do gołębia. Ma smukłą sylwetkę, długi ogon oraz wąskie skrzydła. Samiec jest nieco mniejszy od samicy, różni się też od niej ubarwieniem. Ma jasnoszarą głowę, rdzawoczerwony grzbiet z ciemnymi plamkami w kształcie kropel oraz jasny, pokryty ciemnymi plamkami spód ciała. Ogon jest jasnoszary z czarną, szeroką przepaską i jasnym paskiem na końcu. Samica i ptaki młode mają mniej kontrastowe ubarwienie: brązowy grzbiet oraz jasny spód ciała są ciemno, podłużnie kreskowane. Podobne kreseczki widać na jasnobrązowej głowie. Ogon jest jasnobrązowy, poprzecznie prążkowany.
Występowanie i liczebność
Pustułka jest ptakiem szeroko rozpowszechnionym w całej Europie, oprócz najdalej na północ wysuniętych krańców kontynentu. Najliczniej występuje w krajach zachodniej Europy, np. w Niemczech gniazduje 50-60 tysięcy par, w Wielkiej Brytanii około 52 tysięcy par, w Hiszpanii 25-30 tysięcy par. W Polsce gniazduje około 3 tysięcy par tych ptaków. Rozmieszczenie w poszczególnych regionach kraju jest nierównomierne. Najmniej licznie występuje na północnym wschodzie Polski. W ostatnich dziesięcioleciach wyraźnie zmniejszyła się liczebność pustułek gniazdujących w otwartym krajobrazie rolniczym. Z kolei na terenie większych miast liczebność wydaje się być ustabilizowana. Lokalnie notuje się nawet wzrost liczebności głównie dzięki pomocy ze strony człowieka i zasiedlanie nowych miast we wschodniej i północnej Polsce. Oszacowano, że na terenie Niziny Mazowieckiej do roku 2004 gniazdowało około 300-350 par. Z tej liczby około 1/3 populacji występowała w miastach.
Krótko o biologii
Zaraz po przylocie, który następuje w końcu marca lub na początku kwietnia, pustułki wybierają miejsce na odbycie lęgu. Same nie budują gniazda. W krajobrazie rolniczym zajmują stare gniazdo ptaka krukowatego (wrony, gawrona, sroki, kruka) lub myszołowa. W miastach wybierają różnego rodzaju załomy i wnęki wysokich budynków mieszkalnych i przemysłowych, kościołów i zamków. Zazwyczaj w trzeciej dekadzie kwietnia samica przystępuje do składania jaj. Zwykle jest ich od 4 do 6, choć zdarzają się również mniejsze lęgi z 3 jajami, lub większe z 7, a nawet 8 jajami. Wysiadywanie rozpoczyna się zwykle od drugiego lub trzeciego jaja i trwa od 27 do 30 dni. Wysiaduje praktycznie tylko samica. Samiec zastępuje ją na krótko tylko w czasie, gdy ona spożywa przynoszony przez niego posiłek. Po wykluciu pisklęta karmione są głównie przez samicę, natomiast rolą samca jest przede wszystkim zdobywanie pokarmu. Po około miesiącu od wyklucia młode opuszczają gniazdo. Potem jeszcze przez okres około 3 tygodni przebywają w jego pobliżu.
Zagrożenia w krajobrazie rolniczym
Za spadek liczebności pustułek w tym typie środowiska odpowiedzialnych jest kilka czynników. Najbardziej groźnym było stosowanie DDT i jego pochodnych w rolnictwie. Prawdopodobnie także wzrost liczebności kruka spowodował zmniejszenie się sukcesu gniazdowego pustułki. Ponadto z wielu okolic wycofała się wrona, której gniazda były najchętniej wykorzystywane przez pustułkę. Niegdyś częste było gniazdowanie pustułek, które wykorzystywały gniazda gawronów, w śródpolnych koloniach lęgowych. Obecnie tego typu kolonie należą już do rzadkości. W przeszłości pustułki ginęły także z rąk myśliwych. Nagminnie były mylone z krogulcem, który do 1976 roku nie był objęty prawną ochroną.
Zaktualizowano 23 XII 2006 r.