Jak wykonać skrzynkę

Skrzynka powinna być wykonana z przesuszonych desek. Wykonanie skrzynki z mokrego drewna powoduje, że później po wyschnięciu pomiędzy deskami tworzą się duże szczeliny. Jeśli to możliwe, wskazane jest drewno dębowe. Skrzynki, szczególnie te przeznaczone na budynki, powinny być solidnej konstrukcji, z wewnętrznymi wzmocnieniami. W żadnym wypadku nie można stosować płyt pilśniowych i wiórowych, które są mniej trwałe. Należy mieć na uwadze to, że zamontowana skrzynka poddana jest całorocznemu oddziaływaniu warunków atmosferycznych (wiatr, deszcz, śnieg, mróz). Najlepiej, gdy deski skręcane są wkrętami lub zbijane karbowanymi gwoździami. Wskazane jest pomalowanie budki od zewnątrz jakimś impregnatem, np. drewnochronem, powszechnie dostępnym w sklepach. Daszek warto zabezpieczyć papą, linoleum lub blachą, co w znaczący sposób przedłuży żywotność i trwałość budki. Wnętrze skrzynki powinno być wyścielone tłuczniem, żwirem, ostatecznie gałązkami drzew – te jednak na skutek oddziaływania wiatru mogą być z czasem usunięte. Wyściółka powinna pokrywać równomiernie całe jej dno. Drobne kamienie uniemożliwią turlanie się jaj wewnątrz (pustułki nie wyściełają same gniazda)

Gdzie i jak montować skrzynki

Kierunek wlotu skrzynki jest w zasadzie pustułkom obojętny. Ale biorąc pod uwagę fakt, że większość skrzynek, zwłaszcza tych w miastach oraz na słupach, narażona jest na silne oddziaływanie słońca, wskazane jest, aby były one zwrócone w kierunku wschodnim lub do niego zbliżonym. Na początku sezonu, dorosłe pustułki chętnie skorzystają z porannego słońca, aby się ogrzać. W upalne dni, w okresie od końca maja do lipca, gdy w skrzynce znajdują się pisklęta, w najcieplejszej porze dnia, słońce świeci już z drugiej strony budki i nie jest dla ptaków tak dokuczliwe.

Potencjalnych miejsc do zamontowania skrzynek w terenie jest wiele. Jednak należy wybierać takie (wysokie drzewa lub grupy drzew), które graniczą lub są otoczone terenami żerowiskowymi pustułek – łąkami i pastwiskami. Przy wyborze należy kierować się również tym, czy dane miejsce jest bezpieczne. Najlepiej, jeśli znajduje się z dala od uczęszczanych dróg oraz ludzkich zabudowań. Wskazane jest również dotarcie do właściciela gruntu, aby uzmysłowić mu ideę zamontowania skrzynki – np. wręczyć folder o pustułce, który można pobrać poniżej.

pustulkafolder.pdf

Skrzynki na drzewach

Skrzynkę należy zamontować na drzewie jak najwyżej, minimum 10 m nad ziemią. Jeśli na otwartym terenie trudno znaleźć wysokie drzewa, pustułka zasiedli budkę zawieszoną znacznie niżej, np. 5-7 m nad ziemią. Takie umiejscowienie staje się znacznie mniej bezpieczne, gdyż może szybko zwrócić uwagę ludzi i doprowadzić do zdjęcia lub zniszczenia skrzynki. Przy wyborze drzew trzeba unikać topól, które w ostatnich latach są wycinane w pierwszej kolejności przez rolników. Do zamocowania skrzynki najlepiej wykorzystać dwie drewniane listwy, które najwygodniej przymocować do skrzynki wkrętami już w terenie. Do drzewa powinny być przymocowane gwoździami a nie wkrętami! Drzewo ma znaczne roczne przyrosty, dlatego też jeden z dwu wbijanych gwoździ z każdej strony listwy powinien wystawać ok. 2 cm. Podwójne listwy stabilizują skrzynkę zamocowaną do zaokrąglonego pnia drzewa.

Skrzynki na budynkach i innych budowlach

W każdym większym mieście, gdzie pustułki zaczęły się już gnieździć warto montować dla nich skrzynki, nawet, jeśli znane jest tylko jedno stanowisko lęgowe. Do tego celu wybierać należy wysokie bloki mieszkalne, a budki należy instalować na ścianach szczytowych. Odpowiednimi miejscami mogą być także wysokie budynki przemysłowe oraz kominy. Należy mieć na uwadze takie lokalizacje, gdzie pod spodem nie ma chodników, ścieżek i placów zabaw. Pisklęta pustułek wypróżniają się na zewnątrz, co może stać się powodem konfliktu. Ponadto należy liczyć się z tym, że teoretycznie budka może spaść na ziemię. Nie może zatem nikomu zagrażać. Do ściany budynku skrzynki przykręcamy odpowiedniej długości kołkami rozporowymi poprzez tylną ściankę, od wewnątrz warto zastosować szerokie podkładki, co zwiększy wytrzymałość mocowania. Czasami budki montuje się na przykręconych do dachu wspornikach wystających poniżej krawędzi budynku. Można też stosować inne metody, jednak budka musi być zamocowana bardzo stabilnie. Częstym miejscem, gdzie gniazdują pustułki są wysokie kościoły. W takich przypadkach budki można instalować od wewnątrz, przystawiając wlotem do okienek. W czasie remontów wszelkie wloty na strych kościołów, gdzie wcześniej gnieździły się ptaki są zamykane, głównie jako zabezpieczenie przed kawkami, które znoszą bardzo dużo materiału gniazdowego!

Podstawowym warunkiem przystąpienia do montażu budek jest otrzymanie zgody od zarządcy budynku (np. spółdzielni mieszkaniowej). 

Skrzynki na słupach energetycznych

Z uwagi na bezpieczeństwo, skrzynki dla pustułek na słupach montować mogą tylko energetycy. Aby zawiesić taką budkę, powinna być ona odpowiednio przygotowana. Z tyłu należy zamontować płaskownik o szerokości 4-5 cm i grubości 2 mm odpowiednio wygięty, o długości około 60 cm, wystający z dołu i od góry budki. Do słupa wystające płaskowniki montowane są przy pomocy specjalnej taśmy stalowej (COT 37) powszechnie używanej do mocowania haków oraz klamerek (COT 36) firmy ENSTO.

Inne lokalizacje

W okolicach Sokołowa Podlaskiego w roku 2006 właściciel sadu postawił 2 słupy 15-metrowej wysokości, do których zamocowano skrzynki dla pustułek. Już w pierwszym sezonie zostały one zasiedlone przez ptaki. Pomimo tego, że odległość pomiędzy słupami wynosiła zaledwie około 150 m, pustułki wyprowadziły z powodzeniem z obydwu gniazd młode.

Jak prowadzić kontrolę

Aby ocenić prawidłowo stopień zasiedlenia skrzynki, powinna być ona skontrolowana, co najmniej, dwa razy w ciągu sezonu lęgowego. Pierwsza kontrola powinna odbyć się maju, ewentualnie w ostatnich dniach kwietnia. Na jej podstawie możemy określić czy ptaki zajęły skrzynkę. W tym okresie pustułki pilnują budki lub samica wysiaduje już jaja na gnieździe. Druga kontola powinna odbyć się w czerwcu, optymalnie pomiędzy 10 a 25 dniem tego miesiąca. W tym okresie widać na ogół z dołu pisklęta siedzące w skrzynce. Jeśli są one zbyt małe i jeszcze niewidoczne warto ponowić konrolę np. 7 dni później. Jeśli nawet z dołu określimy liczbę młodych, nie będzie ona równoznaczna z liczbą zniesionych jaj. Często jedno lub dwa jaja w lęgu są niezalężone, ponadto na etapie znoszenia jaj lub w okresie wysiadywania może dojść do częściowego rabunku lęgu. Jeśli nastawimy się wyłącznie na kontrole w drugim terminie możemy pominąć pary, które przystąpiły do lęgu, ale poniosły stratę, w wyniku której na ogół opuszczają budkę!